TOPLU TAŞIMADA İNSAN DAVRANIŞLARI NASIL OLMALI BİRLİKTE YOLCULUK ETME ADABI
Sabahın köründe durakta bekliyoruz. Kış, memleket soğuğu. Otobüs geliyor, kapı açılıyor ve bir anda herkesin kültürü, terbiyesi, saygısı ortaya çıkıyor. Toplu taşıma, bir insanın aynasıdır. Evde nasılsa, otobüste de öyledir. Toplu taşıma sadece bir yerden bir yere gitmek değildir. Aynı vagonu, aynı otobüsü, aynı havayı paylaştığımız insanlara karşı bir sorumluluktur. Gelin bu sorumluluğu madde madde, en ince ayrıntısına kadar konuşalım.
DURAK AHLAKI – SIRA BEKLEMEK MEDENİYETTİR. Otobüs gelmeden sıraya girmek lazım. Bizde maalesef otobüs gelince bir koşuşturma başlıyor. Genç yaşlıyı itiyor, güçlü zayıfı eziyor. Oysa medeniyet sırada belli olur. İnip binenlere yol vereceğiz. Önce inen inecek, sonra binen binecek. Kapıyı tıkamak, kapıda yığılmak hem şoförü zorlar hem de milleti. Ülkemizde gördüğümüz o güzel misafirperverliği, durakta da göstermeliyiz.
YAŞLIYA, HASTAYA, HAMİLEYE VE ÇOCUKLU ANNEYE YER VERMEK: Bu konuyu uzatmaya gerek yok ama maalesef uzatmak zorunda kalıyoruz. 70 yaşında bir amca ayakta dururken, 20 yaşında bir gencin kulaklığını takıp uyuma numarası yapması, bizim kültürümüzde yoktur. Anadolu’nun mayasında saygı vardır. Büyük ayakta dururken küçük oturamaz. Bu bir kural değil, bir vicdandır. “Rica etsem oturabilir miyim?” demek yerine, sessizce kalkıp “Buyur amca, buyur teyze” demek, en büyük insanlıktır. Hele kucağında çocuk olan bir anne varsa, o otobüste herkesin ayağa kalkması lazım.
YÜKSEK SESLE KONUŞMAMAK – TELEFON TERBİYESİ: En büyük sorunlardan biri bu. Otobüsün içinde sanki evdeymiş gibi bağırarak telefonla konuşmak. Tüm otobüs senin özel hayatını dinlemek zorunda değil. Telefonda kavga eden, iş konuşan, dedikodu yapan… Kardeşim, 10 dakika bekle, inince konuş. Eğer acilse, sesini kıs, kısa ve öz konuş. “Otobüsteyim, sonra arayayım” de, kapat. Aynı şekilde yan yana oturan iki kişinin tüm otobüsü çınlatacak kadar yüksek sesle gülmesi, şakalaşması da doğru değil. Toplu taşıma, toplu yaşam alanıdır. Sesimiz, evimizdeki kadar özgür değil.
MÜZİK DİNLEME AHLAKI – KULAKLIK KULLANMAK: Delikanlı müziği son ses açmış, tüm otobüs dinliyor. Bu saygısızlıktır. Senin sevdiğin müziği herkes sevmek zorunda değil. Kulaklık bunun için var. Kulaklık tak, istediğini dinle. Aynı şey videolar için de geçerli. Sosyal medyada son ses video izlemek, oyun oynamak, milleti rahatsız eder. Unutma, o otobüste ders çalışan öğrenci var, başı ağrıyan hasta var, yorgun işçi var.
TEMİZLİK VE KOKU – KUL HAKKI MESELESİ: Toplu taşımada temizlik imandandır. Çekirdek çitleyip yere atmak, otobüsün içinde yemek, çekirdek kabuğunu koltuğun arasına sıkıştırmak… Bunlar ayıp, en önemlisi de koku. Ter kokusu, sigara kokusu, ağır parfüm kokusu. Kapalı alanda herkes birbirinin kokusundan etkilenir. Sabah işe giden insanın, temiz ve bakımlı olması sadece kendisi için değil, yanındaki için de bir saygıdır. Çöpünü yere değil, cebine koy, inince çöpe at.
ÇANTA VE OTURMA DÜZENİ – BENCİLLİK YAPMAMAK: Boş otobüste tek başına otururken çantanı yan koltuğa koymak normaldir. Ama otobüs dolduysa, o çanta kucağa alınır. “Yanım dolu” demek için çanta koyanlar, kul hakkına giriyor. Aynı şekilde yayıla yayıla oturmak, bacakları açarak iki kişilik yer kaplamak da doğru değil. Otobüs senin koltuğun değil, milletin koltuğu. Biraz toparlan, yanındaki de rahat otursun.
ŞOFÖRE VE KURALLARA SAYGI:
Şoförle tartışmak, “şurada indir, burada bindir” diye ısrar etmek, şoföre emir vermek… Şoförün işi araba kullanmaktır, senin keyfine göre durmak değil. Durağı olmayan yerde indirmeye çalışmak, hem seni hem de arkadaki trafiği tehlikeye atar. Ayrıca şoförün arkasında dikilip onu konuşturmak, dikkatini dağıtmak da kazaya davetiyedir. Şoför, o otobüsteki 40 kişinin canını taşıyor. Onu rahat bırakmak, hepimizin güvenliği için şart.
İNME-BİNMEDE YARDIMLAŞMA: Pazardan gelen teyzenin poşetini alıp yardım etmek, bebek arabasını tutmak, engelli bir kardeşimizin inmesine yardımcı olmak. Bunlar küçük şeyler gibi görünür ama büyük insanlığın göstergesidir. Toplu taşıma, bir milletin merhamet testidir.
SON SÖZ: Değerli hemşerilerim, bir Japon atasözü der ki: “Otobüste nasıl davranıyorsan, devlete öyle bakıyorsundur. “Biz Anadolu’nun çocuklarıyız. Bizde edep var, haya var, saygı var. Bu değerleri önce otobüste, durakta, dolmuşta göstereceğiz. Çocuklarımız bizi izliyor. Onlara bağırmayı değil, yer vermeyi; itmeyi değil, sıraya girmeyi öğretelim. Unutmayalım, yolculuk kısa, ama insanlık baki kalır. İndiğimiz durakta arkamızdan “ne saygılı insandı” desinler. Bu yeter.