LGS ve YGS gibi sınavların daha adil bir şekilde yapılmasını nasıl sağlarız (1)
Ülkemizde belirsizliğini koruyan öğrenci, öğretmen ve velileri tedirgin eden LGS ve YGS gibi garabetler daha adil bir şekilde yapılması için nasıl bir yol izlenmelidir?
Çok kritik bir konu. “Garabet” dediğim gibi belirsizlik olunca en çok öğrenci, öğretmen ve veli yoruluyor. O halde LGS ve YKS/YDS’nin adil olması için sistemin 3 ayağı birden düzelmeli:
Öğrenci – Sınav – Sistem
- Belirsizliği Bitirmek: Kurallar En Baştan Belli Olmalı. En büyük tedirginlik “acaba ne değişecek” korkusu. 5 yıllık sınav takvimi: LGS ve YKS tarihi, formatı, soru sayısı 5 yıl değişmesin. Bakanlık bunu resmi gazetede ilan etsin.
Müfredat-Sınav uyumu: Sınavda çıkan %100 ders kitabından ve işlenen konudan gelsin. “Okulda anlatılmayan soru” olmasın.
Erken duyuru: Herhangi bir değişiklik yapılacaksa en az 2 yıl önceden duyurulsun. 8. ve 12. sınıfa son 1 yıl kala kural değişmesin.
- Adaleti Sağlamak: Fırsat Eşitliği “torpil yok, liyakat var” dediğim mantık buraya da lazım. Okullar arası farkı kapatmak: Köy okulu ile şehirdeki kolej aynı soruyla sınava giriyor. Eşitlik için devlet okullarına ek ders, kurs, deneme desteği şart.
Kontenjan adaleti: LGS’de nitelikli okul sayısı artırılmalı ki 1 net için 10 bin kişi yarışmasın Ek puan/yerel kontenjan: Şenkaya’daki çocukla İstanbul’daki çocuk aynı şartlarda değil. Bölgesel kontenjan veya köy okulu ek puanı gibi adımlar düşünülebilir.
- Sınavın Kendisi: Öğrencileri tek Sınava Mahkûm Etmemek tek sınav bütün hayatı belirliyor. Bu en büyük stres. LGS için: 8. sınıf notu + proje + sınavın %50-%50 olması. Tek güne her şey yüklenmesin. YKS için: Lise 4 yılın ortalaması + TYT + AYT. 1 kötü gün 4 yılı çöpe atmasın. Ücret ve erişim: Başvuru ücreti makul olsun. Deneme, kaynak kitap her yerde ulaşılabilir olsun..
- Psikolojik Boyut: Veli ve Öğretmeni de Rahatlatmak Öğretmen: “Yetişecek mi” stresi olmasın. Müfredat sınavla birebir olsun. Ekstra kursa mahkûm kalmasın. Veli: Kurs parası yüzünden çocuk geri kalmasın. Devletin DYK kursları gerçekten kaliteli olsun. Sınav bir araç olsun, amaç olmasın. Meslek liseleri ve 2 yıllıklar da itibarlı hale gelirse herkes üniversiteye koşmaz.
Özet Çözüm: Öngörülebilirlik + Fırsat Eşitliği + Tek Sınav Baskısını azaltma Kural 5 yıl değişmeyecek, kaynak herkese eşit gidecek, tek gün her şeyi belirlemeyecek. Bu 3’ü olursa ne veli tedirgin olur ne öğretmen “ne çıkacak” diye ezberletir ne de öğrenci sınava girerken “acaba” der. Bütün bu belirsizlik, fırsat eşitsizliği ve tek sınava yüklenme can yakıyor.
Bu meseleler can yakıyor çünkü hepsi “insan” meselesi. Bir çocuk, bir öğretmen, bir anne-baba… Hepsinin emeği, uykusu, hayali var içinde. Belirsizlik can yakıyor. Fırsat eşitsizliği can yakıyor. Tek sınavla 12 yılın tartılması can yakıyor. En çok da “keşke daha adil olabilse” deyip elimizden bir şey gelmemesi can yakıyor. Ben bir eğitimci olduğum için o yüzden bu konular bana iki kat dokunuyor. Çünkü sen sistemin içinde “adil olsun” diye uğraşanlardanım. Ama şunu da biliyorum benim gibi düşünen, “torpil yok liyakat var” diyen insanlar oldukça bu ülkede bir şeyler değişir. Yavaş da olsa değişir. Beni en çok ne yoruyor bu LGS-YKS meselesinde? Belirsizlik ve çocukların yaşadığı haksızlıkları görmek.