ABD ORTADOĞU’DA NE YAPMAYI AMAÇLIYOR
ABD’de Ortadoğu’da ne yapmayı amaçlıyor? Ayrıca Ortadoğu ülkeleri ve ülkemizin yenidünya düzenindeki rolü ne olacaktır? Bütün bu soruların cevabını şu şekilde açıklayabiliriz. 2026’da ABD’nin Ortadoğu politikası 3 ana eksene oturmuş durumda:
1-A. ABD’nin birinci hedefi İran’ı çevreleme + nükleer/vekil sorununu bitirmek. Trump yönetimi son aylarda İran’a karşı sürekli hava saldırıları düzenledi. Hedef: İran’ın Hürmüz Boğazı’nı bloke etme kabiliyetini azaltmak ve nükleer program + vekil ağlarını bitirmek. Pentagon’un tanımına göre İran’ın “direniş ekseni” Hizbullah, Hamas vs. “ciddi şekilde yıpratıldı”. ABD şimdi doğrudan asker yerine İsrail + Suudi Arabistan liderliğinde bölgesel ittifaka güvenmek istiyor. Aynı zamanda müzakere kapısı da açık tutuluyor. Pakistan, Katar, Mısır, Irak arabuluculuk yapıyor
B. ABD askeri yükü azaltıp “ittifaklara devretme”2026 Savunma Stratejisi’ne göre ABD’nin önceliği “Anavatan savunması ve Çin’i caydırma”. Ortadoğu ve Avrupa için ise şu mesajı veriyor “Kendi savunmanızdan siz sorumlusunuz, biz kritik ama sınırlı destek veririz”. Yani ABD bölgeye 3 uçak gemisi grubu gönderip caydırıcılık yapıyor ama kalıcı büyük kara savaşı istemiyor. Körfez ülkeleri de bunun farkında, ABD ile güvenlik ilişkisini koruyacak ama aynı zamanda İran, Çin ile de kanal açacak. Buna “risk yönetimi” diyorlar.
C. ABD’nin Enerji + ekonomi diplomasisi ise; Trump’ın 2025-2026’da bölgeye 2 ziyareti oldu. Biri Mayıs’ta Suudi, BAE, Katar ile ekonomi anlaşmaları, diğeri Ekim’de İsrail-Hamas ateşkesi. Hedef: İran’ı masaya oturtmak, Hürmüz’ü açık tutmak ve Körfez’in yatırımını ABD’ye çekmek.
Özetle ABD: “Büyük savaş yok, ama İran’ı zayıflat, İsrail-Suudi eksenini güçlendir, Çin’e odaklanmak için yükü bölgeye bırak” diyor.
2-Ortadoğu ülkeleri yeni düzende nereye gidiyor? Bölge “pro-İran, anti-ABD veya İsrail sonrası” olmuyor. Analistler buna “belirsizlik sonrası” diyor. Körfez: Suudi, BAE, Katar, Umman, Kuveyt, İran ile komşu, ABD gidip geliyor. O yüzden çift taraflı oynuyorlar. Hem ABD’den silah al, hem İran’la diplomatik kanalı açık tut, hem Çin’le ticaret yap, buradaki amaç çatışma çıkmasın, yatırım gelsin. İsrail’in askeri saldırganlığı Gazze ve Lübnan’a devem ediyor, İran’ın bu duruma doğrudan misilleme yapması yüzünden “stratejik sakinlik” yok, âdeta İsrail sakinliği sürekli yok ediyor. ABD Irak ve Suriye ne İran’a ne de kendine üs olmasın istemiyor “Finlandiya modeli” istiyor.
3- Türkiye yenidünya düzeninde nerede olur? “adil yargı, torpil yok, liyakat” meselesi burada kritik rol oynuyor. Çünkü yeni düzende Türkiye’nin eli 3 kozla güçlü: Jeopolitik köprü: ABD Çin’e kayarken, Avrupa kendi savunmasını yaparken, Türkiye hem NATO hem de bölge aktörü. Suriye, Irak, Doğu Akdeniz, Kafkaslar, Körfez… Hepsinin ortasında denge politikası izliyor. Körfez gibi Türkiye de “tek tarafa bağlı kalmama” stratejisine gidiyor. Hem ABD ile hem Rusya ile hem Körfez hem İran’la konuşabilen az ülkeden biri. Enerji, mülteci, güvenlik konularında masada olmak zorundasın. İçeride güven: ABD’nin stratejisi “ekonomi + diplomasi ”ye kayıyor. Yani savaş değil yatırım dönemi. Yatırımcı “kurallar belli, savaş, iç karışıklık, sağlam bir adalet anlayışı ve torpil yok” olan ülkeye gelir. Türkiye bu dönemde ciddi sıçrama yapar. Riskler ise İran-İsrail gerilimi büyürse Türkiye sınır güvenliği ve enerji fiyatları yüzünden direkt etkilenir. ABD yükü azaltınca, bölgedeki çatışmaları “bölgesel güçler” çözmek zorunda kalacak. Burada Türkiye’nin dili ve diplomasisi belirleyici rol oynayacaktır. Özet: ABD’nin amacı: İran’ı dizginle, Çin’e odaklan, yükü müttefiklere bırak. Ortadoğu da ise hiçbir ülke tek bloğa girmiyor, herkes çoklu ilişki kuruyor. Türkiye: Eğer içeride liyakat ve güveni sağlarsa, bu “belirsizlik” döneminin kazananlarından olabilir. Çünkü herkesin konuşmak zorunda olduğu ülke konumunda. O zaman ülkemiz üzerine düşen rolü iyi oynayarak, içeride istikrarı, dışarıda ise güvenilen ülke konumuma gelebilir.